Sigorta sözleşmeleri, bireylerin ve kurumların, öngörülemeyen risklere (rizikolara) karşı finansal güvence sağlamak amacıyla başvurdukları en temel hukuki araçlardır. Bir kaza, hastalık, yangın veya benzeri bir olumsuz durumla karşılaşıldığında, sigorta poliçesine duyulan güven tamdır. Ancak, süreç her zaman beklendiği gibi işlemez. Poliçe sahibi, tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini düşünürken sigorta şirketi tazminat ödemiyor ise, bu durum ciddi bir hukuki uyuşmazlığın başladığını gösterir.

Sigorta şirketlerinin tazminat taleplerini reddetmesi veya olması gerekenden çok daha düşük bir bedel (eksik ödeme) teklif etmesi, ne yazık ki sık karşılaşılan bir durumdur. Bu ret kararları; karmaşık poliçe istisnalarına, ispat yükümlülüğündeki eksikliklere veya sigorta şirketlerinin ticari kâr maksimizasyonu hedeflerine dayanabilir.

Bu kapsamlı hukuki rehber, bir hukuk danışmanlık bürosunun uzman bakış açısıyla, sigorta şirketinin tazminat ödememesi durumunda atılması gereken adımları, yasal haklarınızı ve başvurulabilecek en etkin hukuki yolları (Sigorta Tahkim Komisyonu ve Mahkemeler) detaylı olarak analiz etmektedir. Amacımız, özellikle Adana ve Ceyhan gibi ticari ve trafik yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde bu tür sorunlarla karşılaşan müvekkillerimize, haklarını eksiksiz alabilmeleri için stratejik bir yol haritası sunmaktır.

I. Bölüm: “Sigorta Şirketi Tazminat Ödemiyor” Sorununun Hukuki Nedenleri

Bir sigorta şirketinin ödeme yapmamasının temelinde genellikle poliçe genel ve özel şartlarından kaynaklanan hukuki gerekçeler yatar. Bu gerekçelerin tespiti, karşı hukuki hamlenin belirlenmesi için kritiktir.

A. Tazminat Talebinin Reddedilme Gerekçeleri (Mutlak Ret)

1. Rizikonun Poliçe Teminatı Dışında Kalması (İstisnalar): Her poliçe, belirli durumları teminat dışı bırakır (Örn: Savaş, nükleer felaketler veya poliçede açıkça belirtilen spesifik durumlar). Şirket, zararın bu istisnalardan biri nedeniyle oluştuğunu iddia edebilir.
2. Kasıt veya Ağır Kusur İddiası (TTK m. 1429): Sigorta ettiren (sigortalı), zarara kasten sebebiyet verdiyse (Örn: Kasko için aracı kasten yakmak) veya sözleşmede ağır kusurun istisna edildiği durumlarda, tazminat hakkını kaybeder.
3. Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisi (Trafik Sigortaları): Karayolları Trafik Kanunu (KTK) uyarınca, sürücünün yasal sınırların üzerinde alkollü veya uyuşturucu madde etkisinde olması ve kazanın münhasıran bu nedenle meydana gelmesi durumunda, sigorta şirketi tazminatı ödese bile sigortalıya rücu eder (ödediğini geri ister) veya ödemeyi reddedebilir.
4. İhbar (Bildirim) Yükümlülüğünün İhlali (TTK m. 1446): Sigortalının, rizikonun gerçekleştiğini (kazayı, hırsızlığı vb.) öğrendiği tarihten itibaren poliçede belirtilen makul süre (genellikle 5-10 iş günü) içinde sigortacıya bildirmemesi. Bu gecikme, zararın artmasına neden olduysa, sigortacı bu artan kısımdan sorumlu olmaz veya ağır bir ihlalse tazminatı reddedebilir.
5. Primlerin Ödenmemesi (Temerrüt): Poliçe primlerinin zamanında ödenmemesi durumunda sigortacı temerrüde düşer ve risk gerçekleşse dahi ödeme yükümlülüğü (belirli şartlar altında) ortadan kalkabilir.
6. Poliçe Başlangıcından Önceki Olaylar: Rizikonun, poliçenin yürürlüğe girdiği tarihten önce meydana gelmiş olması.

B. Tazminatın Eksik Ödenmesi Sorunu (Kısmi Ret)

“Sigorta şirketi tazminat ödemiyor” sorununun en yaygın şekli, tam ret değil, eksik ödemedir. Sigorta şirketleri, özellikle araç kasko ve trafik sigortalarında (Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası) tazminatı düşük hesaplama eğilimindedir.

1. Değer Kaybı Hesaplaması: Araç kazalarında, aracın onarılsa bile ikinci el piyasa değerinde meydana gelen düşüşe “değer kaybı” denir. Sigorta şirketlerinin kendi eksperleri aracılığıyla hesapladığı değer kaybı tutarı, genellikle bağımsız bilirkişilerin veya mahkemelerin hesapladığı tutarın çok altında kalmaktadır.
2. Eşdeğer/Yan Sanayi Parça Kullanımı: Sigorta şirketleri, maliyeti düşürmek için onarımda orijinal parça yerine “eşdeğer” veya “yan sanayi” parça kullanılmasını dayatabilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, aracın ekonomik ömrü dolmamışsa ve poliçede aksi açıkça belirtilmemişse, sigortalı “orijinal parça” ile onarım talep etme hakkına sahiptir. Eşdeğer parça kullanımı, bir eksik ödeme kalemidir.
3. Hasar Onarım Bedelinin Düşük Belirlenmesi: Sigorta eksperinin, onarım maliyetlerini (işçilik ve parça) piyasa gerçeklerinin altında belirlemesi.
4. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Ölümlü Kazalar): Ölümlü kazalarda, müteveffanın (ölen kişinin) desteğinden mahrum kalan yakınlarına (eş, çocuk, anne-baba) ödenen tazminatın hesaplanması son derece tekniktir (Aktüerya hesabı). Sigorta şirketleri, bu hesaplamalarda asgari parametreleri kullanarak ödenmesi gerekenin çok altında bir bedel teklif edebilir.

II. Bölüm: Sigorta Şirketine Karşı Hukuki Süreç Öncesi Zorunlu Adımlar

Tazminat talebiniz reddedildiğinde veya eksik ödendiğinde, doğrudan dava açmak yerine izlenmesi gereken zorunlu ve stratejik ön adımlar vardır.

Adım 1: Ret Kararının ve Poliçenin Detaylı Analizi

Sigorta şirketi, tazminat talebinizi reddederse, bunu size yazılı ve gerekçeli bir karar ile bildirmek zorundadır. Bu ret yazısı, açılacak davanın temelini oluşturur.

• Ret gerekçesi, poliçenin hangi genel veya özel şartına dayanıyor?
• İddia edilen ihlal (alkol, ihbar süresi vb.) gerçeği yansıtıyor mu?
• Poliçenizdeki istisnaları (teminat dışı halleri) dikkatlice inceleyin.

Adım 2: Sigorta Şirketine İhtarname Gönderilmesi

Talebiniz reddedildiğinde veya eksik ödendiğinde atılacak ilk hukuki adım, sigorta şirketinin merkezine hitaben Noter kanalıyla bir ihtarname göndermektir.

• İhtarnamenin Hukuki Niteliği: Bu ihtarname, sigorta şirketini hukuken temerrüde düşürür. Yani, o tarihten itibaren işleyecek yasal faizden sorumlu hale getirir.
• İhtarnamenin İçeriği:
  • Poliçe numarası ve sigortalı bilgileri.
  • Rizikonun (kaza, hasar) tarihi ve detayı.
  • Talep edilen tazminat tutarı (veya eksik ödenen kısım), değer kaybı, onarım bedeli gibi kalemler açıkça belirtilmelidir.
  • Sigorta şirketine, talep edilen bedelin (örneğin) 7-10 gün içinde ödenmesi, aksi halde Sigorta Tahkim Komisyonu veya Mahkeme yoluyla yasal yollara başvurulacağı, faiz ve vekalet ücreti talep edileceği bildirilmelidir.

Bu ihtarname, hukuki sürecin profesyonelce başlatıldığını gösterir ve bazen şirketlerin dosyayı yeniden inceleyerek ödeme yapmasını sağlayabilir.

III. Bölüm: Hukuki Mücadele Yolu 1: Sigorta Tahkim Komisyonu (Hızlı ve Etkin Çözüm)

Eğer ihtarnameye rağmen sigorta şirketi tazminat ödemiyor ise, başvurulabilecek en hızlı ve etkin yol Sigorta Tahkim Komisyonu’dur.

A. Sigorta Tahkim Komisyonu Nedir?

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu (STK), sigorta ettirenler ile sigorta şirketleri arasındaki uyuşmazlıkların, mahkemelere göre çok daha hızlı ve düşük maliyetle çözülmesi için tasarlanmış özel bir yargı merciidir.

B. Başvuru Şartları Nelerdir?

1. Şirket Üyeliği: Uyuşmazlık yaşadığınız sigorta şirketinin, Sigorta Tahkim Komisyonu’na üye olması zorunludur. (Türkiye’deki neredeyse tüm büyük sigorta şirketleri bu sisteme üyedir).
2. Nihai Ret Gerekir: Şirkete başvurmuş olmanız ve talebinizin reddedilmiş veya 15 iş günü içinde (trafik sigortasında farklılık gösterebilir) cevaplanmamış (zımni ret) olması gerekir.
3. Mahkemeye Başvurmamış Olmak: Aynı konu hakkında daha önce mahkemede dava açılmamış olmalıdır.

C. Tahkim Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

1. Başvuru: Sigortalı, Komisyon’un web sitesi üzerinden veya fiziken, başvuru formunu, gerekli belgeleri (poliçe, kaza tutanağı, eksper raporu, ret yazısı, ihtarname vb.) ve cüzi bir başvuru harcını yatırarak başvurur.
2. Ön İnceleme: Komisyon, dosyayı usul yönünden inceler (eksik evrak, üyelik şartı vb.).
3. Hakem Ataması: Dosya, sigorta hukuku alanında uzman, bağımsız sigorta hakemlerine (veya heyete) tevdi edilir.
4. Yargılama ve Bilirkişi: Hakem, tarafların (sigortalı ve sigorta şirketi) savunmalarını alır. Gerekli görürse (ki genellikle değer kaybı ve kusur tespiti için zorunludur) bağımsız bir bilirkişi atayarak dosyadaki tazminat miktarını yeniden hesaplatır. Bu bilirkişi raporu, sigorta şirketinin eksper raporundan farklı ve genellikle daha adil bir hesaplama içerir.
5. Karar Aşaması: Hakem, bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre kararını verir. Bu süreç, yasa gereği en fazla 4 ay içinde tamamlanmak zorundadır.

D. Tahkim Kararlarının İcrası ve Hukuki Gücü

• Kesinlik Sınırı (2025 yılı için güncel tutarlar değişebilir): Hakem kararları, belirli bir parasal sınıra (örneğin 40.000 TL) kadar kesindir; Yargıtay (temyiz) yolu kapalıdır.
• İtiraz Sınırı: Bu sınırın üzerindeki (örneğin 40.000 – 1.085.000 TL arası) kararlar için Komisyon bünyesindeki “İtiraz Hakem Heyeti”ne gidilebilir.
• Temyiz Sınırı: Çok yüksek meblağlı (örneğin 1.085.000 TL üzeri) kararlar için Temyiz (Yargıtay) yolu açıktır.
• İlam Niteliği: Kesinleşen Tahkim Komisyonu kararları, tıpkı bir mahkeme kararı gibi “ilam niteliğinde” olup, derhal Adana İcra Daireleri veya Ceyhan İcra Daireleri aracılığıyla icra takibine konulabilir.

Avantajları: Hız (4 ay), düşük maliyet ve uzman hakemler. Dezavantajları: Mahkemelere göre daha sınırlı delil toplama ve istisnai durumlarda itiraz yollarının kapalı olması.

IV. Bölüm: Hukuki Mücadele Yolu 2: Mahkemelerde Dava Açmak

Eğer Tahkim yolu tercih edilmezse veya uyuşmazlık Tahkim kapsamı dışındaysa (örneğin şirket üye değilse), genel mahkemelerde dava açma hakkı her zaman saklıdır.

A. Zorunlu Arabuluculuk Şartı (Dava Öncesi)

Ticari davaların (sigorta davalarının çoğu ticari davadır) ve tüketici davalarının büyük çoğunluğunda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa (“Anlaşamama Son Tutanağı” ile), ancak o zaman mahkemede dava açılabilir. Bu süreci atlamak, davanın “dava şartı yokluğundan” usulden reddedilmesine neden olur.

B. Görevli Mahkeme: Tüketici mi, Ticaret mi?

Bu ayrım, davanın kaderini belirler ve bir sigorta avukatının uzmanlığını gerektirir.

• Tüketici Mahkemesi (Lehe Yorum İlkesi): Eğer sigorta poliçesi, bir tüketicinin (bireysel) ticari veya mesleki olmayan amaçlarla yaptırdığı bir poliçe ise (Örn: Bireysel konut sigortası, Kasko, özel sağlık sigortası), görevli mahkeme Tüketici Mahkemesi‘dir. Tüketici mahkemeleri, “tüketiciyi koruyucu” ve lehe yorum ilkesiyle hareket eder.
• Asliye Ticaret Mahkemesi (Ticari Hükümler): Eğer poliçe bir tacirin ticari işletmesiyle ilgiliyse (Örn: İş yeri sigortası, nakliyat sigortası, Kasko’nun ticari araç için yapılması) veya uyuşmazlık doğrudan TTK’dan kaynaklanıyorsa, görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi‘dir.

Adana gibi büyük şehirlerde bu mahkemeler arasında ciddi uzmanlık farkları bulunmaktadır.

C. Mahkeme Sürecinin İşleyişi

1. Dava Dilekçesi: Arabuluculuk tutanağı ile birlikte, görevli mahkemeye (Adana Tüketici veya Ticaret Mahkemesi) kapsamlı bir dava dilekçesi sunulur.
2. Cevaplar Aşaması: Sigorta şirketi, davaya cevap verir ve genellikle ret gerekçelerini tekrarlar.
3. Bilirkişi Raporu: Davanın kilit noktası budur. Mahkeme, tarafsız ve uzman bir bilirkişi (genellikle aktüer, sigorta uzmanı veya makine mühendisi) atayarak tazminat miktarını (değer kaybı, destekten yoksun kalma vb.) bilimsel kriterlere göre hesaplatır.
4. Karar ve İstinaf/Temyiz: Mahkeme, bu rapora ve dosyadaki delillere göre karar verir. Bu karar, Tahkim’e göre çok daha uzun (1.5 – 3 yıl) sürebilir ve tarafların İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) ve Temyiz (Yargıtay) yolları açıktır.

V. Bölüm: Zamanaşımı Süreleri (Hak Kaybı Riski)

“Sigorta şirketi tazminat ödemiyor” diye beklerken, yasal hakkınız olan zamanaşımı süresini kaçırmanız, telafisi imkansız bir sonuç doğurur. Zamanaşımı süreleri, sigorta türüne göre değişir.

• Genel Kural (TTK m. 1420): Sigorta sözleşmesinden doğan tüm talepler, alacağın muaccel olduğu (talep edilebilir hale geldiği) tarihten itibaren iki yıl ve rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren her halde altı yıl (bazı özel durumlarda 10 yıl) geçmekle zamanaşımına uğrar.
• Trafik Kazaları (KTK m. 109 – Çok Önemli): Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) talepleri KTK’ya tabidir.
  • Maddi hasarlı kazalarda: Zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl.
  • Yaralanmalı veya Ölümlü Kazalarda: Eğer olay aynı zamanda bir suç teşkil ediyorsa (ki yaralanma ve ölüm suçtur), uzamış ceza zamanaşımı uygulanır. Bu süre, TCK’ya göre en az 8 yıl (yaralanma) veya 15 yıl (ölüm) olabilir.

Bu sürelerin yanlış hesaplanması, tüm davanın kaybedilmesine neden olur.

VI. Bölüm: Sonuç ve Kurumsal Hukuki Değerlendirme

Bir riziko gerçekleştiğinde sigorta şirketi tazminat ödemiyor ise, bu durum bir pazarlık süreci değil, hukuki bir uyuşmazlıktır. Sigorta şirketleri, karmaşık poliçe şartları, devasa hukuk departmanları ve uzman eksper ağları ile donatılmış ticari kurumlardır. Bireysel sigortalının bu kurumsal yapıya karşı tek başına hukuki mücadele vermesi, usul hataları ve hak kayıpları nedeniyle genellikle başarısızlıkla sonuçlanır.

İster “değer kaybı” gibi teknik bir hesaplama, ister “ihbar yükümlülüğü” gibi usuli bir ret kararı olsun, sigorta hukukunda uzman bir avukatın desteği şarttır. Hukuki sürecin doğru belirlenmesi (İhtarname, Tahkim mi Mahkeme mi?), görevli mahkemenin doğru tespiti (Tüketici mi Ticaret mi?) ve zamanaşımı sürelerinin titizlikle takip edilmesi, tazminat hakkınıza kavuşmanızın tek garantisidir.

Hukuk Büromuz, Adana ve Ceyhan bölgesinde, sigorta şirketlerine karşı yürütülen hukuki süreçler, özellikle trafik kazalarından kaynaklanan değer kaybı, destekten yoksun kalma ve maluliyet tazminatı davaları ile Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları konusunda derin bir uzmanlığa ve tecrübeye sahiptir. Hak ettiğiniz tazminatı tam ve eksiksiz almanız için buradayız.