Boşanma veya ayrılık süreci, taraflar için duygusal ve hukuki açıdan son derece zorlayıcı bir dönemdir. Bu sürecin şüphesiz en hassas ve en kritik noktası, müşterek çocukların (varsa) velayetinin kime verileceği sorunudur. Ebeveynler için akla gelen ilk ve en kaygılı soru şudur: “Velayet davası nasıl kazanılır?”

Bir hukuk bürosu olarak, bu soruyu hukuki ve etik bir çerçevede yeniden tanımlamakla yükümlüyüz. Zira Aile Mahkemesi Hâkimi için bir velayet davasında “kazanan” veya “kaybeden” bir taraf yoktur. Sürecin tek bir odak noktası vardır: Çocuğun Üstün Yararı.

Bu nedenle, bir velayet davasını “kazanmak”, diğer ebeveyni “yenmek” anlamına gelmez. “Kazanmak”; mahkemeye, çocuğun fiziksel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve eğitimsel gelişimi için en iyi, en istikrarlı ve en sevgi dolu ortamı sizin sağlayabileceğinizi, hukuka uygun ve somut delillerle ispatlamak anlamına gelir.

Bu kapsamlı rehber, bir hukuk danışmanlık bürosunun uzman bakış açısıyla, velayet davası nasıl kazanılır sorusunun cevabını, Türk Medeni Kanunu (TMK) ve güncel Yargıtay içtihatları ışığında inceleyecektir. Anne hakları ve baba hakları arasındaki dengeyi, mahkemenin baktığı temel kriterleri, davanın kaderini belirleyen delilleri ve Adana / Ceyhan bölgesindeki Aile Mahkemeleri uygulamalarını detaylıca analiz edeceğiz.

I. Bölüm: Velayet Hukukunun Altın Kuralı: “Çocuğun Üstün Yararı” İlkesi

Tüm velayet davalarının temeli, Anayasamız, uluslararası sözleşmeler (Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi) ve Türk Medeni Kanunu tarafından güvence altına alınan “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesidir. Hâkim, anne veya babanın taleplerinden önce, çocuğun menfaatini gözetmek zorundadır.

Hâkim bu ilkeyi değerlendirirken şu somut faktörleri araştırır:

• Fiziksel Gelişim: Çocuğun barınma, beslenme, sağlık ve güvenlik ihtiyaçları hangi ebeveyn tarafından daha iyi karşılanacak?
• Zihinsel ve Ruhsal Gelişim: Hangi ebeveyn, çocuğun psikolojik sağlığına, sevgi ve şefkat ihtiyacına daha iyi cevap verecek?
• Eğitim ve Sosyal Gelişim: Çocuğun eğitim hayatının devamlılığı, sosyal çevresinin (arkadaş, okul) korunması ve kültürel gelişimi hangi ebeveynle daha güvencede?
• Ahlaki Gelişim: Çocuğa iyi bir rol model olacak, onu topluma faydalı bir birey olarak yetiştirecek ebeveyn kim?

Velayet davası nasıl kazanılır sorusunun ilk cevabı, tüm bu alanlarda diğer ebeveyne kıyasla daha istikrarlı ve güvenli bir ortam sunduğunuzu ispatlamaktır.

II. Bölüm: Velayet Kararını Etkileyen 7 Temel Kriter (Hâkim Neye Bakar?)

Hâkim, “çocuğun üstün yararını” belirlerken soyut iddialara değil, somut olgulara ve Yargıtay’ın yerleşik kriterlerine bakar:

1. Çocuğun Yaşı: “Anne Bakımına Muhtaç Yaş” Kavramı

Bu, velayet davalarındaki en önemli fiili ayrımlardan biridir.

• 0-3 Yaş (Süt Çağı): Yargıtay içtihatları, bu yaş grubundaki (emzirme dönemi ve temel bakım ihtiyacı olan) çocukların, aksi yönde çok ağır bir delil (annenin akıl hastalığı, uyuşturucu bağımlılığı, çocuğa şiddeti) olmadığı sürece, velayetinin “kural olarak” anneye verilmesi gerektiğini kabul eder. Bu yaş grubunda babanın velayeti alması son derece istisnaidir.
• 4-7 Yaş (Okul Öncesi): Bu dönemde de “anne bakım ve şefkati” ön plandadır. Annenin velayete engel ciddi bir durumu yoksa, hâkimin takdiri genellikle anne yönünde olur. Ancak babanın, çocuğun bakımıyla fiilen ilgilendiğini ispatlaması halinde şansı artmaya başlar.
• 7 Yaş ve Üzeri (Okul Çağı): Bu yaştan itibaren “anneye muhtaçlık” karinesi zayıflar. Artık çocuğun eğitimi, sosyal çevresi ve diğer ebeveynin sunduğu imkanlar daha fazla önem kazanır.

2. Çocuğun Görüşü ve “İdrak Yaşı” (TMK m. 339/2)

Hâkim, belirli bir olgunluğa erişmiş çocuğun velayet konusundaki görüşünü dikkate almak zorundadır.

• İdrak Yaşı: Kanunda net bir yaş olmasa da, Yargıtay uygulaması genellikle 8 yaş ve üzerindeki çocukların görüşünün alınması yönündedir.
• Görüş Nasıl Alınır? Bu görüş, duruşma salonunda, ebeveynlerin baskısı altında alınmaz. Mahkemenin görevlendirdiği psikolog, pedagog veya sosyal hizmet uzmanı (adliye pedagogu), çocukla özel bir odada, onun anlayacağı dilde görüşür ve çocuğun yönlendirilmemiş, samimi beyanını bir rapora dönüştürür.
• Bağlayıcılık: Çocuğun görüşü tek başına bağlayıcı değildir (Hâkim, çocuğun yanıltılmış olabileceğini düşünürse aksine karar verebilir), ancak kararı etkileyen çok önemli bir faktördür.

3. Ebeveynlerin Sosyo-Ekonomik Durumu (Zenginlik mi, İstikrar mı?)

Toplumdaki yaygın kanının aksine, velayet davalarında zenginlik belirleyici değildir.

• Mali Güç: Bir ebeveynin çok zengin, diğerinin (örneğin ev hanımı annenin) hiç gelirinin olmaması, velayetin zengin olana verileceği anlamına gelmez.
• İştirak Nafakası: Kanun bu durumu “iştirak nafakası” (çocuk nafakası) ile dengelemiştir. Velayeti alan ancak geliri olmayan ebeveyn, diğer ebeveynden çocuğun tüm giderleri (eğitim, sağlık, barınma) için mali gücü oranında nafaka alır.
• Aranan Şey: Hâkimin aradığı şey “zenginlik” değil, **”istikrar”**dır. Ebeveynin düzenli bir işi (asgari ücret dahi olsa), borç batağında olmaması ve çocuğa istikrarlı bir barınma ortamı sunması yeterlidir.

4. Ebeveynlerin Yaşam Tarzı ve Ahlaki Durumu (Haysiyetsiz Yaşam)

Bu, en çok istismar edilen ancak ispatı en zor konudur.

• Tek Başına Yeterli Değil: Bir ebeveynin (anne veya baba) boşanma sonrası yeni bir partnerinin olması, alkol kullanması veya farklı bir sosyal yaşam sürmesi, tek başına velayeti kaybetme nedeni değildir.
• Kritik Sınır: Bu yaşam tarzının çocuğun fiziksel veya ahlaki gelişimini olumsuz etkilediğinin somut olarak ispatlanması gerekir. Örneğin, eve sürekli farklı kişilerin gelmesi, çocuğun yanında uyuşturucu/aşırı alkol tüketilmesi, şiddet içeren bir ortam yaratılması veya çocuğun ihmal edilmesi velayetin kaybına yol açar.

5. Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi

Hâkimler için temel bir ilke de, kardeşlerin birbirinden ayrılmamasıdır. Çocukların psikolojik bütünlüğü için, zorunlu bir sebep (örn. bir çocuğun özel sağlık ihtiyacı) olmadıkça, tüm kardeşlerin velayetinin tek bir ebeveynde toplanmasına karar verilir.

6. Çocuğun Alıştığı Sosyal Çevre (Statükonun Korunması)

Çocuğun okulu, arkadaş çevresi, alıştığı mahalle ve sosyal düzenin korunması esastır. Hâkim, çocuğu alıştığı bu düzenden kopararak başka bir şehre veya çevreye götürecek bir velayet kararına, ancak çok daha üstün bir menfaat varsa onay verir.

7. Ebeveynin Çocuğa Ayıracağı Fiili Zaman ve İlgi

Hâkim, ebeveynlerin beyanlarından çok, fiili duruma bakar. Boşanma öncesinde çocuğun bakımıyla kim ilgileniyordu? Yemeğini kim yediriyor, okul toplantılarına kim gidiyor, ödevlerine kim yardım ediyordu? Bu fiili bağlılığı ispatlayan ebeveyn, velayet için bir adım öne geçer.

III. Bölüm: Velayet Davası Süreci ve “Geçici Velayet”in Stratejik Önemi

Velayet davası nasıl kazanılır sorusunun cevabı, genellikle davanın en başında gizlidir.

A. Geçici Velayet Nedir?

Boşanma davası açıldığında, davanın sonuçlanması (Adana gibi büyük şehirlerde) 1-2 yıl sürebilir. Bu uzun süre boyunca çocuğun kimde kalacağına Hâkim, davanın hemen başında “geçici velayet” kararı ile hükmeder.

B. Geçici Velayetin Önemi

Geçici velayet, “tedbiren” verilmiş olsa da, fiili bir durum yaratır.

1. Statüko Yaratır: Çocuk, 1-2 yıl boyunca geçici velayeti alan ebeveynde kalır, yeni bir düzen kurar.
2. Nihai Karara Etkisi: Dava sonunda Hâkim, çocuğun bu yeni düzenini (eğer bir sorun yoksa) bozmak istemez. Bu nedenle, davanın başında alınan geçici velayet kararı, yüksek bir ihtimalle nihai velayet kararına dönüşür.
3. Nasıl Alınır? Geçici velayeti almak için, dava dilekçesinin (veya cevap dilekçesinin) çok güçlü delillerle desteklenmesi, Hâkimde “çocuğun bu ebeveynde kalmasının daha doğru olacağı” yönünde net bir ilk izlenim yaratılması gerekir. Bu, avukatın stratejisinin en önemli parçasıdır.

IV. Bölüm: Anne ve Baba Hakları (Efsaneler ve Gerçekler)

Velayet davası nasıl kazanılır sorusu, anne ve baba için farklı stratejiler gerektirebilir.

A. Anne Hakları: Velayet Davasında Annenin Avantajları

Yukarıda belirtildiği gibi, Türk Hukuk sistemi ve Yargıtay uygulaması, özellikle küçük yaştaki çocuklarda (0-7 yaş) “anne bakımı ve şefkati” olgusuna biyolojik ve psikolojik bir üstünlük tanır. Annenin velayeti alması, bu yaş gruplarında daha olasıdır. Annenin “çalışmıyor olması” veya “gelirinin olmaması” bir dezavantaj değil, aksine “çocuğa tam zamanlı bakabilecek” bir avantaj olarak bile görülebilir (zira baba iştirak nafakası ödeyecektir).

Annenin velayeti kaybetmesi için, çocuğun sağlığını/ahlakını tehlikeye atacak ağır durumların (bağımlılık, akıl hastalığı, evi terk etme, çocuğa şiddet) ispatlanması gerekir.

B. Baba Hakları: Velayeti Almada Babanın Rolü ve Değişen Bakış Açısı

“Çocuk ne olursa olsun annede kalır” efsanesi, günümüz hukuk pratiğinde, özellikle çocuğun yaşı büyüdükçe geçerliliğini yitirmiştir. Babaların velayet davası kazanması mümkündür ve Yargıtay’ın bu konuda çok net kararları vardır.

Babanın velayeti alabilmesi için şunları ispatlaması gerekir:

1. Fiili Bakım: Boşanma öncesinde de çocuğun bakımıyla (yemek, okul, oyun) bizzat ve fiilen ilgilendiğini.
2. Annenin Engel Durumu: Annenin, çocuğun gelişimini olumsuz etkileyen somut bir durumunun (istikrarsız yaşam, psikolojik sorunlar, çocuğa ilgisizlik) varlığı.
3. Çocuğun Görüşü: Özellikle 8 yaşından büyük çocuğun (ve özellikle erkek çocuğun) babasıyla yaşamak istediğini uzmana beyan etmesi.
4. Kişisel İlişkinin Engellenmesi: Annenin, Hâkimin belirlediği kişisel ilişki günlerinde (görüş günleri) çocuğu babaya göstermemekte ısrar etmesi, “çocuğun üstün yararını” hiçe saydığı ve velayet görevini kötüye kullandığı anlamına gelir. Bu durum, tek başına velayetin babaya verilmesi için güçlü bir sebep olabilir.

V. Bölüm: Davanın Kaderini Belirleyen Deliller: Neyi İspatlamalısınız?

Velayet davası bir iddia ve ispat davasıdır. Hâkim, sizin “iyi” bir ebeveyn olduğunuzu duymak değil, görmek ister.

A. Sosyal İnceleme Raporu (SİR): Davanın Bel Kemiği

Velayet davası nasıl kazanılır sorusunun en net cevabı: Olumlu bir Sosyal İnceleme Raporu (SİR) alarak.

• Nedir? Hâkim, geçici velayet kararından sonra dosyayı bir uzmana (psikolog, pedagog, sosyal hizmet uzmanı) gönderir.
• Süreç: Uzman, her iki ebeveyni de adliyeye davet ederek görüşür. Ardından, ebeveynlerin yaşadığı evlere (habersiz veya randevulu) ziyaret gerçekleştirir. Çocuğun odasına, yaşam alanına, hijyen koşullarına bakar. Çocukla ve gerekirse okul müdürü/öğretmeniyle görüşür.
• Rapor: Tüm bu incelemeler ışığında, çocuğun hangi ebeveynde kalmasının “üstün yararına” olacağına dair gerekçeli bir uzman raporu hazırlar.
• Etkisi: Hâkimler, hukuki bir zorunluluk olmasa da, %95 oranında bu uzman raporuna uyarak karar verirler. Bu nedenle, SİR sürecine hazırlanmak (temiz ve düzenli bir ev, çocuk odaklı bir yaşam alanı, uzmanla dürüst ve sakin bir iletişim) hayati önem taşır.

B. Tanık Beyanları (Objektif Tanıklar)

• Aile üyelerinin (anneanne, babaanne) tanıklığı duygusal bulunabilir.
• En güçlü tanıklar, objektif üçüncü kişilerdir: Çocuğun öğretmeni, komşular, bakıcı veya çocuğun doktoru. Bu kişilerin “çocukla asıl ilgilenen ebeveynin kim olduğuna” dair beyanları çok değerlidir.

C. Diğer Deliller (Mesajlar, Fotoğraflar, Kayıtlar)

• Diğer ebeveynin ilgisizliğini veya tehditlerini gösteren WhatsApp/SMS kayıtları.
• Çocuğun okul kayıtları (veli toplantılarına kimin katıldığı, iletişim bilgisi olarak kimin verildiği).
• Çocuğa şiddet veya ağır ihmal varsa, darp raporları, psikolog raporları.
• Çocukla kaliteli vakit geçirdiğinizi gösteren fotoğraf veya videolar (çocuğun odası, birlikte yapılan aktiviteler).

VI. Bölüm: Velayeti Kaybetmeye Neden Olan 5 Kritik Hata

Bazen bir davayı kazanmaktan çok, kaybetmemek önemlidir. Aşağıdaki hatalar, Hâkimin gözünde velayet hakkınızı ciddi şekilde zedeler:

1. Çocuğu Diğer Ebeveynden Kaçırmak veya Görüşmeyi Engellemek: Bu, Hâkimin “kişisel ilişki tesisi” kararına karşı gelmektir ve velayet görevinin kötüye kullanılmasının en ağır şeklidir.
2. Çocuğu Diğer Ebeveyne Karşı Kışkırtmak (Ebeveyne Yabancılaşma): Çocuğa sürekli diğer ebeveyni kötülemek, onunla görüşmemesi için baskı yapmak, çocuğun psikolojisini bozduğu için velayetin değiştirilmesi sebebidir.
3. Dava Sürecinde İstikrarsız bir Hayat Sürmek: Sürekli iş değiştirmek, sürekli ev taşımak, çocuğun düzenini bozacak istikrarsız ilişkilere girmek.
4. Mahkemeye Yalan Beyanda Bulunmak: Gelirini saklamak, sahte delil sunmak veya Hâkimi yanıltmaya çalışmak, güvenilirliğinizi sıfırlar.
5. Çocuğun İhtiyaçlarını İhmal Etmek: Dava sürerken çocuğun okul devamsızlığının artması, hijyeninin bozulması veya psikolojik sorunlar yaşaması, geçici velayetin dahi değiştirilmesine neden olabilir.

VII. Bölüm: Adana’da Velayet Davası Süreci ve Avukatın Rolü

Velayet davaları, teknik ve duygusal zorlukları nedeniyle avukatsız yürütülmesi en riskli dava türlerindendir.

• Görevli Mahkeme: Adana Aile Mahkemeleri (veya nüfusu daha küçük ilçelerde, örn: Ceyhan Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi).
• Avukatın Rolü:
  1. Duygusal Kontrol: Avukat, müvekkilinin öfke veya acıyla hareket ederek VI. Bölüm’deki hukuki hataları yapmasını engeller.
  2. Stratejik Dilekçe: Geçici velayetin alınması için davanın başında güçlü ve delillere dayalı bir dilekçe hazırlar.
  3. SİR Hazırlığı: Müvekkilini, Sosyal İnceleme Raporu (SİR) görüşmesine hazırlar; uzmana hangi bilgilerin verilmesi, hangi delillerin sunulması gerektiği konusunda yönlendirir.
  4. Delil Toplama ve Çapraz Sorgu: Hukuka uygun delilleri toplar ve karşı tarafın tanıklarının beyanlarındaki çelişkileri duruşmada ortaya çıkarır.
  5. Yerel Tecrübe: Adana velayet avukatı, yerel Aile Mahkemelerinin ve adliye uzmanlarının uygulamalarına ve önceliklerine hakimdir, stratejisini buna göre belirler.

VIII. Bölüm: Sıkça Sorulan Sorular (SSS/FAQ)

1. “Çocuk annede kalır” kuralı kesin midir? Hayır. Bu sadece küçük yaş grupları (0-7 yaş) için güçlü bir Yargıtay karinesidir. Çocuğun yaşı büyüdükçe veya annenin velayete engel bir durumu (akıl sağlığı, bağımlılık, şiddet, ilgisizlik) varsa, babanın velayeti alması mümkündür.

2. Çalışmayan (geliri olmayan) anne velayeti alabilir mi? Evet. Annenin gelirinin olmaması velayeti almasına engel değildir. Hâkim, çocuğun giderleri için babayı “iştirak nafakası” ödemeye mahkum eder. Önemli olan annenin çocuğa ayıracağı fiili zamandır.

3. Zina (aldatma) velayeti doğrudan etkiler mi? Tek başına etkilemez. Yargıtay’a göre aldatma, “haysiyetsiz yaşam sürme” (çocuğun ahlaki gelişimini etkileme) boyutuna ulaşmadıysa, velayet için belirleyici değildir. Aldatma nedeniyle boşanmada kusurlu olan eş, velayeti alabilir.

4. Çocuk velayetini istemediği ebeveyne verilir mi? Çocuk idrak çağındaysa (8+ yaş), görüşü mutlaka alınır ve Hâkim bu görüşe büyük önem verir. Ancak çocuğun görüşü (eğer diğer ebeveyn tarafından kışkırtıldığı veya çocuğun yararına olmadığı tespit edilirse) Hâkimi bağlamaz.

5. Velayet kararı kesin midir, sonradan değişir mi? Hayır, kesin değildir. Velayet, kamu düzenine ilişkindir. Şartlar değişirse (ebeveynin iş/şehir değiştirmesi, yeniden evlenmesi, çocuğa kötü davranması), taraflar her zaman “Velayetin Değiştirilmesi Davası” açabilir.